Belastingontwijking: er zijn grenzen

25 april 2016

Miljardairs, miljonairs, multinationals, maar ook middenstanders zouden zich volgens de Panama Papers hebben bediend van constructies waarmee belasting kan worden ontweken of zelfs ontdoken. Notarissen, advocaten, banken en belastingadviseurs roepen dat er niets illegaals is gebeurd, maar bij het volk is een ethische alarmbel gaan rinkelen. De burgers eisen een fair share van iedereen. Inmiddels pleiten overheden op nationaal en internationaal niveau voor fiscale transparantie en informatie-uitwisseling. Of de fiscus door de Panama Papers ook veel Nederlanders in het vizier krijgt, is de vraag, maar zeker is wel dat het onderscheid tussen belastingontduiking en belastingontwijking op scherp is gezet. Die twee zijn niet hetzelfde.

Alleen het ontduiken van belasting is illegaal. Denk aan de werknemer die de bonus van zijn werkgever bij een Luxemburgse bank onderbrengt of een arts die steekpenningen van een leverancier op een Zwitserse bankrekening laat storten. Als zij het inkomen en vermogen niet bij de inspecteur melden, is het ontduiking van belasting. Als de herkomst van het geld ook nog eens crimineel is, zoals bij steekpenningen, is het dubbel fout en zijn er twee redenen om het geld te verzwijgen. In de ondernemingssfeer valt nog veel te meer te rommelen. Daar kan belasting het gemakkelijkst worden ontdoken door omzet buiten de boeken te houden en privékosten op de zaak te boeken.

Belastingontwijking heeft wel hetzelfde effect als belastingontduiking: er wordt namelijk geen of te weinig belasting betaald. Alhoewel belastingontwijking naar de letter van de wet toelaatbaar is, en dus niet illegaal is in de strikte zin van het woord, kan wel sprake zijn van strijd met doel en strekking van de wet. Bij belastingontwijking ontstaat een schemergebied van wat naar de tekst van de wet kan maar naar de geest van die wet niet. Hypotheekrente is aftrekbaar, maar met een reeks aan kunstmatige transacties die alleen maar zijn verzonnen om een belastingvoordeel te behalen, kan men fluiten naar de aftrekpost. Dat ondervonden twee broers die kruislingse leningen in Turkse lira met elkaars BV’s hadden gesloten voor de herfinanciering van elkaars woningen. Dat was volgens de rechter in strijd met doel en strekking van de wet. Een man en een vrouw die een fiscaal partnerschap voor slechts één dag aangingen om overdrachtsbelasting te ontlopen, kregen om dezelfde reden het lid op de neus. In het grijze ontwijkingsgebied heeft ook de directeur-grootaandeelhouder veel mogelijkheden. Hij kan leven van de rekening-courantverhouding met zijn eigen BV zonder belasting te betalen en de schuld aan zijn BV laten oplopen totdat de inspecteur het een halt toe roept. Zelfs de overheid zit in dit gebied, getuige de door gemeenten met scholen opgezette sale-and-leasebackconstructies. Daarbij wordt een met btw belaste (tussen)levering aan een stichting gecreëerd waardoor de btw op de bouwkosten geheel in aftrek wordt gebracht, wat zonder die levering onmogelijk was geweest.

Als men over de landsgrenzen heen gaat, zijn de fiscale voordelen onbegrensd. In een handomdraai is een buitenlandse (offshore) vennootschap opgericht in een belastingparadijs waar de directie en het beheer in handen zijn van een trustkantoor. Het hier geparkeerde vermogen kan keurig aan de Belastingdienst worden opgegeven, maar deze vennootschappen kunnen ook in volledige anonimiteit met valse facturen schijninkopen en kosten opvoeren waarmee belastingteruggaven kunnen worden geclaimd, geldleningen en rentelasten worden gefingeerd en zelfs criminele inkomsten worden witgewassen. De belastingparadijzen zwijgen in alle talen en de fiscus ontbreekt het aan informatie- en controlemogelijkheden om te toetsen of de grenzen van het toelaatbare zijn overschreden. De Belastingdienst kan niet anders dan lijdzaam toezien en afwachten wanneer de stukken uit Panama worden overgedragen. Tot die tijd is er toezicht van het publiek dat door de media wordt geïnformeerd over de inhoud van de 2,6 terabyte aan gehackte Panamese data. Van hackers, journalisten en burgers hebben de ontwijkers en hun facilitators dan ook meer te vrezen dan van de overheid. Zij maken bovendien duidelijk dat het voor fiscalisten geldende gezegde “wat niet verboden is, is toegestaan”, ethisch en moreel achterhaald is.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

Belastingontwijking

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns