De dubbele pet van de Belastingdienst

27 oktober 2015

De Belastingdienst, althans de staatssecretaris van Financiën, is zowel maker van wetten als uitvoerder van wetten. Daardoor heeft de Belastingdienst veel meer macht dan wenselijk is. Die macht, of beter invloed, zit op het ministerie van Financiën.

Op het ministerie van Financiën werken bijzondere mensen. Dat moet ook, want zij werken op het enige departement waar vooral geld wordt binnengehaald in plaats van uitgegeven. In de top, net onder de minister en staatssecretaris, zitten jarenlang dezelfde slimme mannetjes en vrouwtjes die aan de touwtjes trekken. Zij zitten achter de fiscale wetten en het beleid. Zij hebben heel veel kennis, jarenlange ervaring en een breed netwerk. Zij praten met fiscale deskundigen, belastingadviseurs en lobbyisten in formele commissies en op informele bijeenkomsten of andere ons-kent-ons-meetings. Zij moeten ervoor zorgen dat de bedachte belastingplannen door de Tweede en Eerste Kamer komen. Dat is niet gemakkelijk. Zure maatregelen worden niet makkelijk gepruimd en menige maatregel strandt door ophef in de media en verontwaardiging van het publiek. De truc is daarom om het zuur te verhullen of het zuur te verpakken in zoet. Dat komt er in de praktijk op neer dat de gevoeligste, duurste of lastigste maatregel meegaat op de grote hoop aan belastingplannen die elk jaar in september worden gepresenteerd. Daarbij helpt het om plannen ruim van tevoren te (laten) lekken. Op die manier kan vooraf al een inschatting worden gemaakt van de haalbaarheid van de zure plannen en wordt onderhandelingsruimte gekweekt met de zoete voornemens. Met afleidingsmanoeuvres zoals beloften over koopkrachtverbeteringen, of met controversiële weggevertjes kan de aandacht worden afgeleid van de zure voorstellen zodat de rest daarna als zoete koek wordt geslikt. De hoge ambtenaren achter de schermen bewegen en sturen hun staatssecretaris. Terwijl zij buiten schot blijven en hun hoge post behouden, kunnen zij de bewindsman tot grote hoogte brengen, maar hem ook met slappe verhalen het debat insturen of laten bungelen tot hij valt.

Deze bewindsman in de frontlinie heeft een dubbele pet op: hij is zowel wetsuitvoerder als wetgever. In zijn functie van wetsuitvoerder – baas van de Belastingdienst – is hij heel machtig. Hij kan beleid maken dat afwijkt van de wet, de wet uitleggen op een manier die hem beter uitkomt of bepaalde wetten niet uitvoeren. Maar de macht van de staatssecretaris als wetgever is zeker zo groot. Onwelgevallige uitspraken van de belastingrechter kan hij naar eigen believen ongedaan maken met nieuwe wetgeving. Die kan hij zelfs nog met terugwerkende kracht in werking laten treden ook. Hij kan rechterlijke uitspraken die in het nadeel van de Belastingdienst zijn, onder de pet houden zodat niemand er een beroep op kan doen. Ook kan hij ervoor kiezen om zaken onder de rechter te brengen waarvan de uitkomst wel in zijn voordeel is en die door de belastinginspecteurs als richtsnoer moeten worden genomen. De rechter en het parlement, die de wetgever en wetsuitvoerder moeten controleren, vinden het allemaal best. De complexe fiscale wetgeving gaat de pet van de meeste volksvertegenwoordigers sowieso te boven. Zij slikken, soms na enig morren, elke uitleg en ieder excuus van de staatssecretaris. Ook de rechter houdt de staatssecretaris vaak de hand boven het hoofd. Zo wordt wetgeving met terugwerkende kracht door onze hoogste rechter doorgaans gewoon toegestaan. Verder heeft de belastingplichtige helemaal niets aan beloften, toezeggingen en andere uitlatingen die de staatssecretaris heeft gedaan tijdens de behandeling van een wetsvoorstel in de Tweede Kamer. Als hij daar is omdat een fiscaal wetsvoorstel wordt behandeld, is hij daar volgens de Hoge Raad namelijk in zijn hoedanigheid van wetgever en niet als uitvoerder van de wet. Petje af, voor degene die dit begrijpt. De overheid die deze dubbele moraal predikt, moet niet gek opkijken als de burger er wat zijn fiscale verantwoordelijkheden betreft met de pet naar gooit.

Monique Ligtenberg

Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

 

dubbele pet belastingdienst (1)

Meer 'door het oog van' lezen?
Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns