Plannen tot verhoging van griffierecht zijn penny wise and pound foolish

12 november 2013

Met een zeer goed gevoel voor timing heeft de minister van Veiligheid en Justitie tegelijk met het omvangrijke pakket belastingmaatregelen een wetsvoorstel voor verhoging van griffierechten naar de Tweede Kamer gestuurd. Terwijl ieders aandacht is gericht op bezuinigingen en koopkrachtplaatjes, verhoogt de minister die over de rechtspraak gaat, stiekem de tarieven voor het in beroep en hoger beroep gaan. Voor alle burgers die een conflict hebben met de Belastingdienst en daarover een uitspraak van de rechter willen, gaat het tarief vanaf 1 januari 2014 omhoog. Voor procedures over belastingzaken gaat het tarief voor het beroep bij de Rechtbank met 2% omhoog, maar de tarieven voor hoger beroep bij het Gerechtshof en voor cassatie bij de Hoge Raad worden volgens het voorstel zelfs verdubbeld. Daarmee wordt de toegang tot de rechter ernstig belemmerd.

Dit wetsvoorstel is de tweede poging van het kabinet om het griffierecht te verhogen. De vorige keer gebeurde dat in 2011. Toen werd de verhoging verkocht als een plan om de griffierechten “kostendekkend” te maken. De kritiek barstte los en bij het Lenteakkoord in april 2012 werd besloten om het wetsvoorstel toch maar in te trekken. Ofschoon een eenmaal ingetrokken wetsvoorstel niet gauw herleeft, zeker niet als het is ingetrokken wegens gebrek aan draagvlak, liggen vrijwel dezelfde plannen nog maar een half jaar na de officiële intrekking tóch opnieuw op tafel. Ze zijn weliswaar iets minder ingrijpend en de tariefsverhogingen zijn wat minder extreem, maar de regering trekt zich blijkbaar niets aan van de eerdere kritiek en tegenargumenten. Dat is hoogst onverstandig.

De kritiek was namelijk niet misselijk en kwam uit alle hoeken. De beroepsorganisaties van belastingadviseurs, de vakliteratuur, de Raad voor de rechtspraak, de Raad van State en de Hoge Raad waren allemaal tegen de verhoging. Er is best begrip voor de financieringsproblemen van de rechtspraak, maar de voorgestelde tariefsverhoging en vooral de verdubbeling van de griffierechten voor rechtszaken in hoger beroep beperkt de toegang tot de rechter. Burgers die het niet eens zijn met de Belastingdienst stappen door de financiële drempels niet meer naar de rechter en verliezen daardoor het vertrouwen in de Belastingdienst. De Belastingdienst en gemeenten zouden bij de heffing van belasting zelfs wat onzorgvuldiger kunnen gaan handelen omdat de kans klein is dat de burger in beroep gaat. Bij belastingwetgeving is toetsing door de rechter zeer belangrijk. Fiscale wetten zijn ingewikkeld en die wet- en regelgeving kan vaak alleen door de (hoogste) rechter worden uitgelegd. De burger die zijn fiscale probleem wil voorleggen aan de rechter, moet uit eigen portemonnee een hoog griffierecht betalen om van de rechter te horen wat de wetgever had moeten doen.

Ernstiger is echter het risico dat de belastingrechters het verhoogde griffierecht in strijd zullen verklaren met artikel 6 van het EVRM en artikel 7 van het Handvest van de grondrechten van de EU. Dit risico is zeer reëel gelet op de procedure die op dit moment bij de belastingkamer van de Hoge Raad aanhangig is en waarin de vraag centraal staat of het heffen van griffierecht onder omstandigheden zo disproportioneel is dat het recht op toegang tot de rechter in de kern wordt aangetast en dit onaanvaardbaar is op grond van artikel 6 van het EVRM. Als de Hoge Raad deze vraag bevestigend beantwoordt en de feitenrechters dan een mogelijkheid krijgen om het griffierecht te verminderen of de heffing zelfs achterwege te laten, is de regering weer terug bij af. Als de wetgever het griffierecht om financiële redenen van de gemeenschap verhoogt en de rechter dit griffierecht wegens financiële redenen van het individu verlaagt, is de overheid alleen maar doelloos geld aan het rondpompen. Daarmee wordt geen recht gedaan aan de rechten van de rechtzoekenden. Integendeel. Deze overheid is enkel “penny wise and pound foolish”.

November 2013
Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns