Belastingheffing is immoreel: fiscus liever koopman dan dominee

26 maart 2013

Belastingontduiking doet zich op alle niveaus en op de meest uiteenlopende manieren voor. Het doel is in elk geval altijd zelfverrijking door inkomen en vermogen buiten het zicht van de fiscus te houden en door onterechte aftrekposten op te voeren of fiscale faciliteiten te claimen. Dat kan met valse bonnen en vervalsen van administraties en registraties, maar ook met het opzetten van ingewikkelde constructies waarbij de werkelijkheid anders wordt gepresenteerd.

Zo kunnen werknemers frauderen door de rittenadministratie van de auto van de zaak manipuleren om aan de bijtelling voor het privégebruik van de auto te ontkomen. Kleine ondernemers kunnen de uren die zij aan de zaak besteden overdrijven om zo de zelfstandigenaftrek te krijgen. Multinationals kunnen letterlijk en figuurlijk de grenzen verkennen op zoek naar de vestigingsplaats waar de belastingdruk het laagst is. Dit gaat om fraude door belastingplichtigen die in beeld zijn bij de Belastingdienst of van wie de hoofdactiviteiten bekend zijn. Maar er zijn ook mensen die een verdienmodel hebben gevonden in het onzichtbare, zwarte circuit. Zij verdienen hun geld met onder meer de illegale handel in drugs, auto’s, computers, drank, seks en gokspelen. Het feit dat de activiteiten in strijd met de wet zijn, wil echter niet zeggen dat de uitvoerders ontkomen aan belastingheffing. Het belastingrecht is namelijk net zo (im)moreel als de belastingplichtigen: alle activiteiten – zowel legale als illegale – zijn aan de heffing van belastingen onderworpen. Als de illegale handelingen in de ondernemingssfeer plaatsvinden, gelden de regels omtrent winstbepaling ook. Dat betekent onder meer dat de winst moet worden bepaald volgens de regels van “goed koopmansgebruik”, voorzieningen kunnen worden gevormd voor mogelijke strafrechtelijke sancties, investeringsfaciliteiten kunnen worden verleend en de illegale ondernemer kan zelfs startersaftrek krijgen als hij aannemelijk maakte dat hij een beginneling is. In de sfeer van de kostenaftrek is er een enkele beperking. Kosten en lasten die verband houden met een misdrijf waarvoor de ondernemer door een Nederlandse strafrechter bij onherroepelijke uitspraak is veroordeeld, zijn niet aftrekbaar. Aan de andere kant worden op grond van de jurisprudentie van de Hoge Raad aan deze groep ondernemer ook minder zware eisen gesteld op het gebied van de administratieplicht dan aan de moreel verantwoordelijk handelende ondernemers. Zo kan fiscale sanctie van de omkering van de bewijslast die opgelegd wordt aan ondernemers die hun administratieplicht verzaken, niet opgelegd worden aan bijvoorbeeld een coffeeshophouder, omdat van hem niet kan worden verwacht dat over inkoopfacturen van de softdrugs beschikt. Het is in deze branche namelijk niet gebruikelijk dat facturen of kwitanties worden verstrekt en leveranciers schijnen ook liever anoniem te handelen.

In het Nederlandse belastingrecht heeft de koopman het gewonnen van de dominee. Handel en diensten zijn belast, of ze binnen of buiten de kaders van de wet worden verricht. Onderzoek heeft ook aangetoond dat een fiscale aanpak vaak veel effectiever is dan de strafrechtelijke maatregelen die kunnen worden opgelegd. In het belastingrecht geldt namelijk een gemakkelijkere, vrije bewijsleer, waar in het strafrecht veel zwaardere bewijseisen gelden. Hierdoor kan de Belastingdienst over reeksen van jaren aanslagen met wel 100% boete opleggen en kunnen strenge invorderingsmaatregelen worden getroffen, terwijl de strafrechter vaak niet verder komt dan een werkstraf, dat in praktijk neerkomt op ettelijke uren schoffelen in een gemeenteplantsoen.

Dit pleit ervoor dat het belastingrecht meer moet worden ingezet bij het optreden en aanpakken van illegale activiteiten. Voorwaarde is dat de Belastingdienst doet wat hij moet doen: toezicht en controle en belastingaanslagen opleggen en innen, zodat de pakkans voor de malafide belastingplichtigen net zo groot – of liever net wat groter – is dan voor de bonafide belastingplichtige en uiteindelijk zowel de moraalridder als maffiakoning en drugsbaron de keizer geven wat des keizers is.

Mr. Monique T.J.M.C. Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

Belastingheffing is immoreel

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns