Fiscale compensatie-tsunami

29 augustus 2022

Will Smith, Lil’ Kleine en Glennis Grace weten dat fout gedrag met een huilpartij en publiekelijke spijtbetuigingen makkelijk wordt vergeven. Sterker nog, tranen maken van de losse handjes bijna een held. Maar daarmee komt de Belastingdienst niet weg. Misslagen van de fiscus kunnen niet worden goedgemaakt met holle excuses of een bloemetje, daarvoor zal toch echt de portemonnee moeten worden getrokken.

Hoewel de Belastingdienst de handen vol heeft aan de falende systemen, komt de toch al zo krappe personele bezetting nog meer in de knel door de stroom aan hersteloperaties. De fraaie doelstelling van “werken in de actualiteit” wordt met het repareren van fouten uit het verleden zo wel ernstig onderuit gehaald. In zijn dubbelfunctie van wetgever én uitvoerder van belastingwetten moet de staatssecretaris van Financiën slachtoffers van misdragingen van zijn ambtenaren en van grove fouten in de fiscale wet- en regelgeving compenseren.

De meest ingrijpende compensatieregeling op uitvoeringsniveau is het gevolg van de inmiddels beruchte kindertoeslagenaffaire. Daarvan zijn de kosten alleen al opgelopen tot € 5 miljard en het einde is nog lang niet in zicht. Dagelijks melden zich nieuwe slachtoffers en er zijn plannen om de vergoeding uit te breiden voor gedupeerden bij de huurtoeslag, zorgtoeslag en kindgebonden budget. Door de politieke eis van een snelle en ruimhartige compensatie, is nu al duidelijk dat er personen compensatie zullen ontvangen voor wie dit niet bedoeld is en dat in sommige gevallen sprake is van overcompensatie. De baas van de Belastingdienst heeft al aangekondigd dat compensatie zal worden teruggevorderd bij misbruik van de herstelregelingen. In de pijplijn van de uitvoerende macht zit ook de tegemoetkoming voor burgers met een onterechte registratie in de Fraudesignaleringsvoorziening (FSV). Niet alleen worden correcties teruggedraaid bij een gebleken selectie van de aangifte op persoonskenmerken, maar er is ook een vergoedingsregeling in de maak voor schade die zij hebben geleden voor schending van hun privacy en daardoor afgewezen verzoeken om schuldsanering. Er ligt zelfs een apart wetsvoorstel bij de Tweede Kamer met een tegemoetkomingsregeling voor groepen van burgers als zij door een onterecht handelen of nalaten van de inspecteur of ontvanger van Belastingdienst in een schrijnende benadeelsituatie zijn terechtgekomen. Veel minder ingrijpend, maar toch ook een compensatieregeling is er voor organisaties die eHerkenning moeten gebruiken voor het doen van belastingaangifte via het ondernemersportaal van de Belastingdienst. En pas nog beloofde de staatssecretaris een “passende en uitvoerbare oplossing” te zoeken voor fiscale partners die recht hebben op de dubbele multiplier voor culturele giften, maar via het aangifteprogramma van de Belastingdienst en in de commerciële aangiftesoftware samen maar een verhoging van maximaal € 1.250 kregen in plaats van € 2.500.

Op wetgevend terrein heeft de hoogste belastingrechter in het Kerstarrest uit 2021 de Belastingdienst met een torenhoge compensatieplicht opgezadeld. De Hoge Raad besliste dat het box 3-stelsel vanaf 2017 in strijd is met fundamentele rechten en droeg de fiscus op vanaf dat jaar alleen het werkelijke rendement te belasten. Daags na Hemelvaart beperkte de Hoge Raad de compensatieplicht tot de belastingplichtigen die daadwerkelijk (massaal) bezwaar hebben gemaakt, maar links en rechts in de Tweede Kamer vinden dat er vanuit het gelijkheidsbeginsel bezien alle reden is om ook volledig rechtsherstel te bieden aan degenen die niet formeel bezwaar hebben gemaakt en wel materieel door de discriminerende box 3-heffing zijn getroffen. Bij staatssecretaris Van Rij voelt het ook niet goed als (kleine) spaarders buiten de compensatieboot vallen en hij heeft daarom wat compensatiescenario’s in voorbereiding. Ook bij deze compensatie liggen veel doorwerk-compensaties op de loer: er zal rekening moeten worden gehouden met een herziening van de keuze van de verdeling van inkomen tussen fiscale partners, de aftrek ter voorkoming van dubbele belasting en zelfs ook toeslagen.  

Door niet vooruit te denken en ijzerenheinig te volharden bij eenmaal geconstateerde fouten in wet- en regelgeving, moet de overheid steeds meer fouten herstellen. Het goedmaken kost, los van de ook enorme immateriële schade, veel meer tijd, energie en geld dan wanneer op tijd was ingegrepen. De kring van gedupeerden groeit. Bij het rechtsherstel gemaakte fouten moeten ook worden gecompenseerd. Daarbij krijgen we secundaire slachtoffers die door een onheuse behandeling of slechte communicatie schade oplopen en nadeel hebben omdat de gemaakte keuzes in het vinden van een oplossing die vooral ook “doenbaar” moet zijn, misschien wel uitvoerbaar zijn voor de overheid maar niet passend voor de burger. Dit droste-effect leidt tot een compensatie-tsunami met miljoenen ándere gedupeerden, namelijk de burgers en bedrijven die via belastingverhogingen uiteindelijk de rekening krijgen van alle fiscale hersteloperaties. Voor hen komt er in elk geval geen compensatieregeling.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns