De fiscale maatman

26 april 2022

Soms wordt een bijnaam een symbool. Zo wordt premier Rutte “teflon-man” genoemd, omdat hij net als de antiaanbaklaag in een koekenpan problemen gemakkelijk weglacht. De zojuist herkozen Franse president Macron heeft als bijnaam “le buvard”, omdat hij net als vloeipapier goed is in het absorberen van andermans ideeën. In de fiscaliteit kennen we de “maatman”. Geen modelman, maar meer een fictieve persoon. De maatman komt in beeld bij het bepalen van de hoogte van de aftrek van zorgkosten, maar ook bij een bijtelling voor het privégebruik van een auto van de zaak en wordt zelfs gebruikt als toetsingsmaatstaf voor de aansprakelijkheid voor beroepsfouten van de belastingadviseur.

Voor de vraag welk bedrag aan vervoerskosten bij uitgaven voor ziekte in aftrek kan worden gebracht, gaat het om de méérkosten van het autogebruik door de belastingplichtige ten opzichte van personen die niet ziek of invalide zijn, maar overigens qua inkomen, vermogen en gezinsomstandigheden in een gelijke positie verkeren. De kosten van de belastingplichtige moeten worden vergeleken met de kosten van de maatman. Voor de maatmankosten wordt doorgaans uitgegaan van de tabellen en cijfers van het CBS en Nibud waarin aan het netto besteedbaar (gezins)inkomen de gebruikelijke autokosten van de maatman zijn gekoppeld. Een alleenstaande en volledig arbeidsongeschikte dame die een aftrek van € 2.241 aan vervoerskosten voor ziekte en invaliditeit claimde, kreeg van Hof Arnhem-Leeuwarden een aftrek voor “medische kilometers” voor de van haar broer geleende Renault Clio van € 1.525 (1.525 km x € 1) voor het vervoer naar ziekenhuis, orthopedische kliniek, tandarts, huisarts en fysiotherapeut. Zij had volgens de rechter niet aannemelijk gemaakt dat zij méér aan leefkilometers had uitgegeven dan de maatmankosten. Bij Hof Den Bosch procedeerde een directeur-grootaandeelhouder tegen een bijtelling voor zijn auto van de zaak. Hij had 79 ritten van en naar een golfclub met die auto als zakelijke ritten aangemerkt. Het Hof vond deze ritten anders dan de inspecteur niet per definitie privéritten, maar wel bezoekjes met een gemengd karakter. Voor de vraag hoeveel ritten aftrekbaar waren, gebruikte het Hof het maatmancriterium. Uit de Golfbranche Monitor Jaarrapportage bleek dat een gemiddelde golfer die geen dienstbetrekking had als die van de directeur-grootaandeelhouder, maar wel in dezelfde financiële en maatschappelijke omstandigheden verkeerde, 17 keer per jaar een golfclub bezocht. Daarom werden 17 van de 79 bezoeken aan de golfclubs als privékilometers aangemerkt. Omdat met die 17 ritten 272 kilometers waren gemoeid én de man ook al 326 andere privékilometers had gereden, kwam hij in dat jaar uit op meer dan 500 kilometers aan privé, zodat hij de bijtelling voor de auto voor de kiezen kreeg. De maatman-toets wordt ook toegepast in aansprakelijkheidsprocedures wegens beroepsfouten van belastingadviseurs en advocaten: zij moeten de zorgvuldigheid in acht nemen die mag worden verwacht van een redelijk bekwaam en redelijk handelend vakgenoot.

Met de maatman wordt voorkomen dat de menselijke maat uit het oog wordt verloren. De hoogste bestuursrechter heeft onlangs in het kader van méér menselijke maat laten weten dat bij het toetsen van het evenredigheidsbeginsel voortaan onderscheid wordt gemaakt tussen de geschiktheid, noodzakelijkheid en evenwichtigheid van het overheidsbesluit. Dit zou weleens de opmaat naar een menselijke maatman kunnen zijn.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns