Belasting ten overvloede

26 oktober 2021

BTW (by the way) of T2H (tussen twee haakjes) zo kunnen oude rotten obiter dictum uitleggen aan fiscalisten in de dop. Deze term uit het juridisch Latijn is net als pro deo en quid pro quo in de fiscaliteit wat wonderlijk, maar de overweging ten overvloede is al een tijdje geen zeldzaamheid meer.

Belastingrechters moeten zich beperken tot de kwestie die is voorgelegd. Zij mogen niet buiten de rechtsstrijd treden, zij mogen de redelijkheid en billijkheid van wetten niet toetsen en mogen niet op de stoel van de wetgever gaan zitten. Hoewel rechters wel uitkijken om buiten het geschil om hun zegje te doen, zien we steeds vaker een toegift in een obiter dictum. Héél soms leggen rechters uit waarom, maar meestal moeten we daar een slag naar slaan.

In een rechtszaak over de overdrachtsbelasting voor de levering van een vastgoedportefeuille waarbij in één akte 300 onroerende zaken van eigenaar wisselden, kwamen partijen vóór de zitting tot een compromis. Zij vroegen de rechter toch om een uitspraak. Gerechtshof Amsterdam ging hierin mee en besliste ten overvloede dat moest worden uitgegaan van de afzonderlijke waarde in het economische verkeer van alle 300 objecten. Dit lijkt mosterd na de maaltijd, maar is ook wel een meesterlijke zet, want een overweging ten overvloede kan niet door de Hoge Raad worden getoetst.

Rechtbank Noord-Holland besliste dat de overdracht van aanmerkelijkbelangaandelen door ouders aan de BV van hun zoons een voor de inkomstenbelasting belaste overdracht was, maar gaf ten overvloede een doekje voor het bloeden door aan de vader opgelegde boeten te vernietigen omdat die tijdens de beroepsprocedure was overleden.

In een aantal procedures overwoog het College van Beroep voor het Bedrijfsleven ten overvloede dat door strikt vast te houden aan de informatie in het handelsregister van de KvK op de peildatum ernstig gedupeerde ondernemingen voor de TOGS buiten de boot kunnen vallen. Zo werd de afgewezen aanvragers een hart onder de riem gestoken met een oproep aan de wet- en regelgever om de menselijke maat meer toe te passen.

Met een obiter dictum gooit de rechter ook weleens de deur in het slot voor eventuele vervolgstappen. Gerechtshof Den Haag besliste in een internationale zaak ten overvloede dat zelfs als de werkelijke leiding van de BV zich wél op Malta zou bevinden, Nederland toch over de rente mocht heffen op grond van het “remittance base-regime” uit het verdrag.

Of de obiter dictum als draai om de oren. Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden besliste dat een BV kwijtscheldingwinst op grond van goedkoopmansgebruik eerder mocht nemen waardoor oude verliezen nog konden worden verrekend. De inspecteur kreeg ten overvloede een veeg uit de pan omdat de Belastingdienst had beloofd zich redelijk en constructief op te stellen als ondernemers eerdere winstneming bepleitten om verdamping van verliezen te voorkomen.

In een procedure over de MRB besliste hetzelfde Gerechtshof dat de inspecteur met een ambtsedige verklaring had bewezen dat de auto tijdens de schorsingsperiode de openbare weg had gebruikt, maar gaf daarbij ten overvloede als gratis tip mee dat een foto een grotere overtuigingskracht heeft.

De Hoge Raad besliste onlangs dat de actieve informatieplicht met betrekking tot onjuiste BTW-aangiften niet in strijd is met het verbod om zichzelf te beschuldigen. Daarbij gaf de hoogste rechter de fiscale praktijk ten overvloede een stevige les met de waarschuwing dat de verkregen informatie niét mag worden gebruikt als bewijs voor andere beboetbare of strafbare feiten.

Toegiften met processuele of zelfs inhoudelijke aanwijzingen voor de zaak zelf zijn zeer welkom, vooral vanuit een oogpunt van proceseconomie. Bij overwegingen ten overvloede met betrekking tot ingrijpende aanwijzingen voor toekomstige andere zaken heb ik twijfels. Natuurlijk is iedereen gebaat bij duidelijkheid en zekerheid vooraf omdat zo in één klap veel rechtszaken worden voorkomen. Niemand weet echter in welke gevallen en wanneer de Hoge Raad de duidelijkheid wil geven. En waar die praktijk op duidelijkheid van de hoogste rechter zit te wachten, blijft die ook heel vaak uit. Na een rapport van de Raad voor de rechtspraak moeten we ons daar misschien wat minder zorgen over maken. Daarin wordt bestuursrechters op het hart gedrukt dat zij zich vrij moeten voelen om af te wijken van de vaste jurisprudentie en zij niet gebonden zijn aan de rechtspraak van de hogerberoepsrechter. Als rechters die raad opvolgen, kunnen zij in elk geval de obiter dicta ook met groot gemak links laten liggen.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns