Belastingen maken verschil

31 augustus 2021

Diversiteit en inclusiviteit zijn top of mind. De regenboogvlag als symbool tegen uitsluiting wappert inmiddels ook in veel fiscale procedures. Die zaken worden beslecht door belastingrechters, waarvan de hoge vrouwelijke rechters overigens nog steeds “raadsheer” heten.

Na de toeslagenaffaire wordt in menig geschil met de fiscus gesteld dat de Belastingdienst discrimineert omdat die aangiften zou controleren op basis van etnische profilering. Tot op heden heeft de Belastingdienst de rechters ervan kunnen overtuigen dat niet is geselecteerd op basis van de applicatie Fraude Signalering Voorziening en de aangiften ook niet zijn uitgeworpen op grond van een dubbele nationaliteit. De fiscus heeft ook het gelijk aan zijn zijde gekregen in de vele rechtszaken over de aftrek van contante donaties aan een Islamitische Universiteit. De rechters beslisten unaniem dat de Belastingdienst de giftenaftrek terecht had geweigerd omdat sprake was van vervalste kwitanties, en dat daarbij geen sprake was van discriminatie van moslims.

Ook leeftijdsdiscriminatie is een terugkerende klacht. Leeftijdsgrenzen spelen een grote rol in fiscale wet- en regelgeving, en daarbij kan de één wel en de andere niet in de prijzen vallen. Zo kreeg een 40-plusser de eenmalig verhoogde vrijstelling voor een schenking voor zijn eigen woning niet, terwijl zijn broer die wel kreeg omdat die jonger dan 40 was. De 40-jaargrens voor de jubelton vond Rechtbank Gelderland geen leeftijdsdiscriminatie, omdat die was bedoeld als reductie van de eigenwoningschuld en de leeftijdsgroep onder de 40 meestal kleine financiële buffers had met ook vaak een onderwaarde van de woning. De beperking van scholingsaftrek tot personen onder de 30 jaar kon ook door de rechterlijke beugel. De Hoge Raad vond dat geen discriminatie van 30-plussers vanwege de argumenten van de wetgever met betrekking tot het werkgelegenheids- en arbeidsmarktbeleid. Op het gebied van de toeslagen ging de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State akkoord met de leeftijdsgrens van 23 jaar voor huurtoeslag. Hier was het discriminatieverbod niet geschonden. De lagere maximumhuurgrens voor huurders tot 23 jaar werd gerechtvaardigd door het verdelen van schaarse woonruimte en het voorkomen van scheefwonen. Ook de lokale belastingheffer maakt onderscheid naar leeftijd en geslacht. Aanslagen afvalstoffen- en rioolheffing worden volgens gemeentelijke beleidsregels nog al eens opgelegd aan de meerderjarige man boven de meerderjarige vrouw, en aan de oudste meerderjarige man. De rechter in Den Bosch vond dat een aangeslagen oudste man hierdoor niet was gediscrimineerd; zijn aanslag kon hij verhalen op zijn ex-echtgenote.

Ook LHBTIQAP+ is geen vreemde meer in de fiscaliteit. Iemand met een woning in Portugal en een huurwoning in Nederland, die onafgebroken in Nederland verbleef en hier was ingeschreven in de gemeentelijke basisadministratie stelde dat hij geen belasting in Nederland hoefde te betalen omdat hij in Portugal woonde. Hij kon dat niet aantonen omdat hij als interseksueel geen paspoort zonder geslachtsaanduiding kon krijgen. Hof Arnhem-Leeuwarden vond dat niet belangrijk. De Wet inkomstenbelasting 2001 maakt volgens de belastingkamer geen onderscheid tussen mannen, vrouwen of interseksuelen, en de fiscale woonplaats hangt niet af van het paspoort. Er was overigens wél sprake van discriminatie bij de niet-aftrekbaarheid van IVF bij twee mannen die via een draagmoeder een kind hadden gekregen. Hun situatie was volgens Rechtbank Gelderland vergelijkbaar met die van stellen en vrouwen die door onvruchtbaarheid geen kind op natuurlijke wijze konden krijgen en met een wél aftrekbare IVF-behandeling hun kinderwens hadden gerealiseerd. Het homostel kreeg de aftrekpost toch niet, omdat de rechter het plegen van rechtsherstel een taak van de wetgever vindt.

Dan nog discriminatie op grond van gedrag. Veel belastingrechters hebben een scheldende en beledigende belastingadviseur geweigerd als gemachtigde omdat zijn taalgebruik de goede procesorde ernstig verstoort. Het uitsluiten is volgens de raadsheren niet in strijd met het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie, omdat de cliënten van deze adviseur gewoon toegang tot de rechter hebben, maar zij zich alleen niet meer mogen laten bijstaan en/of vertegenwoordigen door deze adviseur.

De fiscale wetgever heeft veel ruimte om gelijke gevallen verschillend te regelen. Bij een verschil in behandeling op basis van aangeboren kenmerken, zoals geslacht, gender, ras en etnische afkomst, gaat de fiscale rechter bijna altijd mee in de keuze van de wetgever, tenzij die keuze overduidelijk onredelijk is. In het zeldzame geval dat de rechter tot discriminatie concludeert, komt de burger toch nog van een koude kermis thuis want de belastingrechter is uiterst terughoudend bij het ingrijpen in een wettelijke regeling en er gaan jaren overheen voordat een discriminerende wet wordt aangepast, als dat al gebeurt.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns