Fiscus verzaakt AVG

27 juli 2021

We gaan blind akkoord met privacy-voorwaarden en cookies op internet, delen zonder erbij na te denken foto’s en filmpjes op sociale media en laten met het grootste gemak van de wereld onze sporen op websites na. We realiseren ons op de korte termijn niet waar we op de lange termijn spijt van zouden kunnen krijgen. Bij deze “privacy-paradox” maken we ons wel zorgen om onze privacy, maar doen er weinig aan om die daadwerkelijk te beschermen. We vertrouwen er kennelijk op dat het wel goedkomt met onze gegevens en het gebruik daarvan door derden, maar dat vertrouwen in de overheid blijkt wel vaak een misplaatst vertrouwen te zijn. Bij het falen van de overheid, spant de fiscus de kroon.

De Belastingdienst beschikt over heel veel uiterst persoonlijke gegevens van burgers en bedrijven. Naast de zelf vergaarde en opgehaalde gegevens, krijgt de Belastingdienst ook veel privacygevoelige gegevens uit bijna 200 externe bronnen. Die gegevens worden gebruikt voor de heffing, controle en inning, en daarmee worden ook risicoprofielen van burgers gebouwd. Op grond van de AVG bestaat recht op inzage in “persoonsgegevens”. Hieronder vallen niet alleen NAW-gegevens, geboortedatum en BSN-nummer, maar ook welke soort persoonsgegevens het zijn (gewoon, bijzonder, strafrechtelijk), de bewaartermijn ervan, beschikbare informatie over de bron en het bestaan van geautomatiseerde besluitvorming, inclusief profilering en nuttige informatie over de onderlinge logica en ook het belang en de verwachte gevolgen van die verwerking voor de belanghebbende. Het recht op inzage in de persoonsgegevens is bedoeld om die gegevens te controleren en zo nodig te corrigeren.

Hoewel de stroom aan data en de digitalisering bij de Belastingdienst almaar toeneemt, wordt de fiscus steeds geslotener over welke gegevens hij nu precies heeft en hoe en waarvoor die worden gebruikt. Door deze “transparantie-paradox” heeft de Belastingdienst vrij spel en kan zij ongebonden haar taken uitvoeren. Laat nu juist dit overheidsonderdeel de gegevenshuishouding op grond van de sinds 2018 geldende AVG (Algemene verordening gegevensbescherming) nog steeds niet op orde hebben, én het gaat de Belastingdienst zelfs niet lukken om vóór 2024 AVG-proof te werken. Het lijkt me sterk dat de Belastingdienst op dit punt nog drie jaar wordt ontzien: de eerste rechtszaken over de schendingen van de AVG door de Belastingdienst zijn er namelijk al.

Advocaat-Generaal Niessen stelde zich recentelijk op het standpunt dat registraties van belastingplichtigen door de Belastingdienst op een “fraudelijst” persoonsgegevens zijn in de zin van de AVG waarvan de verwerking in beginsel in strijd is met het recht op privacy. De adviseur van de Hoge Raad verbindt hieraan een voor de fiscus rampzalig scenario: zelfs belastingplichtigen die ná het onherroepelijk worden van hun aanslagen ontdekken dat zij op de fraudelijst stonden, kunnen volgens hem alsnog bezwaar en beroep aantekenen. Ook Rechtbank Noord-Holland floot de fiscus onlangs genadeloos terug. Een inspecteur dacht er bij een inzageverzoek in persoonsgegevens gemakkelijk vanaf te komen door te verwijzen naar “Mijn Belastingdienst”, maar het begrip persoonsgegevens is volgens de rechter wel even ruimer dan wat op die website staat. De inspecteur kreeg de opdracht om een zoekslag te doen naar de persoonsgegevens in de gangbare computersystemen, ook al is dit voor hem omslachtig. Ook de Afdeling Bestuursrechtspraak van de Raad van State had er geen boodschap aan dat het voor de Belastingdienst praktisch onmogelijk zou zijn om aan een AVG-inzageverzoek te voldoen. De hoogste bestuursrechter besliste dat recht op inzage bestond in brieven, e-mails en andere correspondentie met betrekking tot wie bij de Belastingdienst allemaal toegang heeft tot belastinggegevens en aan welke veiligheids- en privacy-protocollen niet alleen belastingambtenaren maar ook ingehuurde uitzendkrachten zich moeten houden.

De conclusie van de Advocaat-Generaal en de uitspraken van de rechters zouden voor de Belastingdienst aanleiding moeten zijn om heel veel haast te maken met AVG. De Tweede Kamer heeft ook alle reden om in te grijpen, maar die heeft zijn controlefunctie al jaren geleden losgelaten. Door deze “toezichts-paradox” komt de privacy van de belastingbetaler echter ernstig in het gedrang.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns