CAPTCHA: de belastingrechter en de menselijke maat

25 mei 2021

Hoe vaak moeten we niet aantonen dat we geen robot zijn? Met het aanklikken van verkeerlichten, palmbomen of zebrapaden moeten we een CAPTCHA uitvoeren om de computer te bewijzen dat we mens zijn. Een behandeling als mens moet natuurlijk altijd overal de maat zijn, ook in de relatie met de Belastingdienst. De eerste uitspraken waarin belastingrechters de Belastingdienst sensibiliseren om de “menselijke maat” toe te passen, zijn een feit.

De menselijke maat is geen erkend rechtsbeginsel en staat in wezen haaks op het oerbeginsel lex dura, sed lex. De wet is hard, maar het is nu eenmaal de wet, ook als hij in een individueel geval te hard of oneerlijk uitpakt. Het lex dura, sed lex dient de voorspelbaarheid van wetten en de rechtszekerheid. Het is tegelijkertijd een waarborg dat de rechter niet op de stoel van de wetgever gaat zitten. De belastingrechter moet zich net als iedereen houden aan de wet en mag de billijkheid daarvan niet toetsen. Fiscale wetten zijn per definitie hard en voelen onrechtvaardig. Maatwerk is bij belastingwetten doorgaans expliciet uitgesloten; persoonlijke omstandigheden van de belastingplichtige moeten worden genegeerd, zoals bij de beruchte heffing in box 3. Recentelijk hebben rechters in vier zaken de harde uitwerking van fiscale maatregelen verzacht onder verwijzing naar de menselijke maat.

Rechtbank Noord-Holland halveerde een 100%-boete bij een naheffingsaanslag MRB voor een auto waarvan het kenteken was geschorst. De verzuimboete ging naar € 1.278 omdat de auto-eigenaar een inkomen op bijstandsniveau had. Dat de belastinginspecteur dat niet geloofde, vond de rechter “te rigide en niet in overeenstemming van de in het contact tussen overheid en burger na te streven menselijke maat”. Rechtbank Gelderland matigde vergrijpboeten van in totaal € 58.087 bij een naheffingsaanslag BTW van € 274.928 naar ongeveer € 42.000 “gelet op de menselijke maat”, omdat de houtgrootgroothandel door cumulatie van vergrijp- en verzuimboeten en de beperkte verdiencapaciteit vrij lange tijd nodig zou hebben om de Belastingdienst te betalen. Bij Rechtbank Noord-Nederland ging het om een naheffingsaanslag BTW die was opgelegd voor het detacheren van mensen met een vluchtelingenachtergrond en een achterstand op de arbeidsmarkt. De ondernemer op leeftijd had voor die medewerkers loonheffing ingehouden en afgedragen, maar had niet gedacht aan het betalen van BTW. De Rechtbank handhaafde de naheffingsaanslag van € 48.441 met € 7.006 aan belastingrente, maar riep de inspecteur met klem op om “mede in het kader van de huidige maatschappelijke discussie over de menselijke maat” na te gaan of voor de ondernemer in de heffings- of in de invorderingssfeer een passende tegemoetkoming” kon worden getroffen. In de vierde zaak gaf Rechtbank Gelderland een alleenstaande moeder de inkomensafhankelijke combinatiekorting ook al had zij niet voldaan aan de inschrijvingseis van zes maanden in de BRP. Anders dan de inspecteur geloofde de Rechtbank dat de moeder en haar zoon het hele jaar samen één huishouden hadden gevoerd. Strikte toepassing van de wet zou zozeer indruisen tegen de fundamentele rechtsbeginselen dat die strenge wet aan de kant moest worden gezet. Daarbij verwees de Rechtbank naar de bedoeling van de wetgever, de recente versoepeling van de regels voor co-ouderschap door de Hoge Raad én “de ontwikkeling in het denken over het evenredigheidsbeginsel en de menselijke maat naar aanleiding van de toeslagenaffaire”.

Belastinginspecteurs krijgen de opdracht om maatwerk te leveren als de wet voor de individuele belastingplichtige te hard uitpakt of de belastingrechter geeft de belastingplichtige zelf de passende tegemoetkoming hoewel daar naar de letter van de wet geen recht op bestaat. Met het mantra “menselijke maat”, neemt de belastingrechter de Belastingdienst de maat. Als de belastingwetgever met oogkleppen op harde wetten invoert en de fiscale wetsuitvoerder de mens als robot behandelt, voelt Vrouwe Justitia zich kennelijk gedrongen om haar blinddoek af te doen.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns