Een artikel 81 RO-woke

26 april 2021

Vloggers, youtubers en influencers mobiliseren jongeren om woke te zijn. Zij roepen op tot bewustzijn over allerlei maatschappelijke thema’s, met de vraag “Kan dit eigenlijk nog wel?” In de fiscaliteit gaat het dan niet over genderneutrale toiletten en het slavernijverleden, maar om dubbele petten en belastingparadijzen. Ook de rechtspraak van de hoogste rechter vereist een harde wake up met betrekking tot artikel 81 Wet RO in belastingzaken.

Artikel 81 RO geeft de Hoge Raad de mogelijkheid zaken zonder inhoudelijke motivering af te doen als het cassatieberoep ongegrond is en er geen juridisch belangrijke nieuwe vragen aan de orde zijn. De rechtzoekende krijgt met een begeleidende brief een arrest met de standaardtekst: “De middelen kunnen niet tot cassatie leiden. Dit behoeft, gezien artikel 81, lid 1, van de Wet op de rechterlijke organisatie, geen nadere motivering, nu de middelen niet nopen tot beantwoording van rechtsvragen in het belang van de rechtseenheid of de rechtsontwikkeling.” Een afdoening met artikel 81 RO heet dan wel “verkort motiveren”, maar knappe kop die hierin een motivering leest van de beslissing tot ongegrondverklaring van het cassatieberoep.

In 2020 kwamen bij de belastingkamer van de Hoge Raad 877 cassatiezaken binnen, en werden 866 zaken afgehandeld. Daarvan werden 351 (40%) zaken inhoudelijk afgedaan. De overige 60% werd afgedaan met toepassing van artikel 80a Wet RO (versneld niet-ontvankelijk) of artikel 81 Wet RO. Het percentage zaken dat met toepassing van artikel 81 RO wordt afgedaan, stijgt sinds de invoering ervan elk jaar. Als de trend zich zo doorzet, zijn er over een paar jaar helemaal geen “echte” arresten meer. Het is diep triest dat zelfs de bloedserieuze procesrechtelijke vraag of de belastingrechter (van feitenrechter tot en met Hoge Raad) een verzoek om een prejudiciële verwijzing van de zaak naar het EU-Hof van Justitie mag afdoen met artikel 81 RO, werd afgeserveerd met artikel 81 RO.

De toepassing van artikel 81 RO is een ernstige en principiële inbreuk op de motiveringsplicht als waarborg voor goede rechtspraak. Voor de rechtzoekende voelt een afdoening met artikel 81 RO als pure minachting, zeker als hij in de begeleidende brief van de Hoge Raad leest: “81.1 scheelt de Hoge Raad tijd en die tijd kan worden besteed aan zaken waarin wel relevante rechtsvragen aan de orde komen”. Artikel 81 RO is voor de Hoge Raad zelf vast een uiterst succesvol instrument om de werklast te verminderen waarmee hij zich dan beter kan concentreren op zijn rechtsvormende taak. Voor de rechtsbescherming van burger en bedrijf is het funest.

Motivering van de rechterlijke uitspraak is nodig voor de aanvaardbaarheid en controleerbaarheid ervan. Een onderbouwing is nodig om de rechtzoekende te overtuigen: de belastingplichtige die tot in laatste instantie doorprocedeert, heeft recht om van de hoogste rechter antwoord te krijgen op de vraag of ieder het zijne heeft gekregen. De motivering van de Hoge Raad in zijn rechtspraak is bovendien bijna van levensbelang voor de vakbroeders en -zusters bij belastingadvieskantoren en bedrijven, bij de Belastingdienst en niet te vergeten bij de Rechtbanken en Gerechtshoven. Maar de uitleg van de Hoge Raad is ook essentieel voor het grote publiek, want iedereen wordt geacht de wet te kennen.

Nou snapt iedereen dat de Hoge Raad niet overspoeld wil worden met zinloze of vergezochte cassatieberoepen of kansloze verzoeken om een prejudiciële verwijzing. Dit geldt echter ook voor álle feitenrechters van Rechtbanken en Gerechtshoven, die wél verplicht zijn ál hun uitspraken duidelijk en begrijpelijk te motiveren. Niet alle procedures zijn pareltjes en niet alle rechterlijke beslissingen hoeven briljant te zijn, maar alle rechtzoekenden hebben wel recht op een korte inhoudelijke reactie of toelichting op de ongegrondverklaring van hun cassatieberoep. De werklastverzwaring van de Hoge Raad is niet belangrijker dan het recht van de rechtzoekende, hoe zinloos en onbenullig de inzet van de procedure in de ogen van de hoogste rechter ook is. Fiscalisten stay woke: let’s kick out artikel 81 Wet RO in belastingzaken.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns