Ook belastingrechter in spagaat

24 februari 2020

Door de ver-isering van de samenleving is het ook voor de belastingrechter heel lastig om apolitiek te zijn en blijven. Met de toenemende juridisering, technologisering en internationalisering krijgen rechters te maken met mondige rechtzoekenden die duidelijkheid willen over de almaar ingewikkeldere wetten en vagere regels. De digitale wereld vergt veel van de wetgevende, uitvoerende én rechtsprekende macht. Daarbij gaat de één best weleens op de stoel van de ander zitten.

Bij de belastingrechter gaat het over aanslagen, maar al lang niet meer om belastingaanslagen alleen. In fiscale procedures gaat het naast de aanslag zelf ook om de boete, belastingrente, proceskostenvergoeding, dwangsom en immateriële schadevergoeding. De argumenten die worden aangevoerd tegen de aanslag en de bijkomende beslissingen zijn niet alleen van wetstechnische aard. Iedere belastingadviseur weet dat hij een zaak ook kan winnen op formeelrechtelijke punten, zodat hij altijd moet vragen om de zaakstukken, het hoorrecht moet inroepen en aanslagtermijnen aan de orde moet stellen. Ook de verplichtingen uit internationale mensenrechtelijke verdragen, zoals het zwijgrecht van de belastingplichtige en het verbod voor de overheid om te discrimineren en inbreuk te maken op het ongestoorde genot van eigendom zijn vaste elementen in een beroepschrift. Verder is het aantal (mede-)belanghebbenden toegenomen: de ex heeft een procesbelang bij de aanslag van de fiscale partner, de huurder van een (sociale) woning kan ook in beroep tegen de WOZ-beschikking van de verhuurder, de foutparkeerder kan opkomen tegen de parkeerboete van het autoverhuurbedrijf en dan zijn er nog de vele (no cure no pay) bureautjes die het alleen te doen is om de nevenbeslissingen.

De rechter heeft in onze trias politica niet het laatste woord, maar hij moet de wetgevende en uitvoerende macht wel controleren: hij moet de rechtmatigheid bewaken terwijl hij ervoor waakt daarbij op de stoel van de wetgever te gaan zitten. Als de rechter het wettelijk stelsel of het wettelijk systeem kraakt, raakt zijn uitspraak de politiek. De Hoge Raad brandt zich daar niet aan, maar de Rechtbanken en Gerechtshoven durven de tanden nog wel eens te laten zien. Verschillende feitenrechters hebben al beslist dat aanslagen niet zonder meer bekendgemaakt kunnen worden via de Berichtenbox en MijnOverheid. Deze berichtenservice kan voor een normale gebruiker bijzonder verwarrend zijn en dan moeten de algemene beginselen van behoorlijk bestuur prevaleren boven een strikte wetstoepassing. Aan de belastingplichtige burger kunnen dan geen kosten voor een dwangbevel in rekening worden gebracht. Een andere rechter gaf een gemeentelijke heffer een harde les met betrekking tot het online-systeem voor het wijzigen van een kenteken voor een parkeervergunning: als veel mensen in een digitale omgeving dezelfde fout maken, moet de overheid het systeem verduidelijken of aanpassen. Kosten van fouten die burgers maken omdat het elektronische systeem te ingewikkeld of te onoverzichtelijk is, komen dan niet voor rekening van de burger. Dit soort rechterlijke uitspraken kunnen we onmogelijk zien als apolitieke uitspraken. Onze hoogste rechter doet dit niet. Als de belastingkamer van de Hoge Raad al tot de conclusie komt dat een belastingaanslag onrechtmatig is, dan pleegt hij geen rechtsherstel omdat hij dit niet zijn taak vindt maar die van de wetgever. Die terughoudendheid past bij de scheiding der machten, maar past niet helemaal bij de rechtsvormende kerntaak van de Hoge Raad.

De rechter moet de wetgever niet voor de voeten lopen, maar hij moet de wetgevende en de uitvoerende macht wel waarschuwen, signalen geven of op de rem trappen als zij onrechtmatig handelen. Zeker bij een ernstige of langdurende onrechtmatigheid is een ingreep van de rechter op zijn plaats. De wetgever kan onwelgevallige rechterlijke uitspraken pareren met (contra-)wetgeving, die op haar beurt weer wordt gecontroleerd door het parlement. Dit systeem van “check and balances” hoort bij onze trias. Als de maker en uitvoerder van wetten het écht laten afweten, moet de rechter hen een corrigerende tik geven. Niet via een jaarverslag, een interview of berichtenbox maar via zijn vonnis, uitspraak of arrest.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns