De fiscale omkering: een soort Badr-Rico

23 december 2019

De omkering van de bewijslast is net een bokswedstrijd: het is een tactisch spel waarbij inzicht, coördinatie en het uitdelen en incasseren van klappen centraal staan. Belastingplichtige en belastinginspecteur nemen het tegen elkaar op en kunnen punten scoren door elkaar op de juiste plekken te raken. In het uiterste geval wordt bij de belastingrechter de knock-out van de tegenstander bereikt.

In het recht draait heel veel, zo niet alles, om bewijs. Dus ook in het belastingrecht. Volgens de normale spelregels heeft de belastinginspecteur de bewijslast bij inkomensbijtellingen en de belastingplichtige bij aftrekposten. Als de Belastingdienst de sanctie van de omkering en verzwaring van de bewijslast in de strijd gooit, mag de inspecteur in beginsel een slag slaan naar het inkomen en is de belastingplichtige aan zet om het tegendeel te bewijzen. Dan begint de stare down. Hoewel de sanctie van de omkering geen straf is in de zin van de mensenrechten, komt hij heel hard aan. Daarmee komt de belastingplichtige in een zeer lastige bewijspositie. Vooral omdat er – anders dan bij een echte bokswedstrijd – in de fiscale ring geen concrete spelregels zijn.

De omkering komt in beeld als de “vereiste aangifte” niet is gedaan. Dat daarvan sprake is als de belastingaangifte niet is ingediend, is een inkoppertje. Maar ook bij een wél ingediende aangifte kan de vereiste aangifte niet zijn gedaan. Volgens de Hoge Raad is dat het geval als zowel absoluut als relatief aanzienlijke bedragen niet zijn aangegeven. Wat daaronder valt, blijft verder duister en moet kennelijk in de praktijk worden uitgevochten. Nou kan uit rechtspraak van de hoogste rechter wel worden afgeleid dat de grens van relatief aanzienlijk zich beweegt tussen 5,54 en 19%, en de absolute grens tussen € 715,68 en € 2.047,91 ligt. Toch schieten we met dit pietepeuterige gemier achter de komma niets op. In de vele rechtspraak hierover blijkt het heel vaak om heel veel geld te gaan. Via de omkering verviel de hypotheekrenteaftrek van een door een bijstandsgenieter verhuurde woning, kreeg een dame een inkomstenbijtelling van € 28.000 voor de kiezen voor door haar georganiseerde bingoavonden en moest een man een inkomenscorrectie van bijna € 25.000 slikken omdat hij de elektriciteit in een kruipruimte van een woning van een bevriende hennepkweker had aangelegd. De fiscus roept de sanctie steeds vaker in, en lang niet meer alleen in de inkomstenbelasting. Via de omkeringssanctie worden ook zwarte lonen afgestraft met naheffingen loonbelasting en worden BPM-rekeningen bij invoer van auto’s opgekrikt. De lokale heffers zijn er inmiddels ook achter dat met de omkering veel te halen valt: een groothandelaar in zeevis kreeg via de omkeringssanctie flink hogere aanslagen zuiveringsheffing en een champignonkwekerij overkwam hetzelfde met een aanslag toeristenbelasting voor ingehuurde arbeidsmigranten.

De rechtszaken over de omkering zijn voor de belastingplichtige, zijn belastingadviseur en accountant, de Belastingdienst en de belastingrechters échte energievreters. Het gaat om bewijs, bewijs en nog eens bewijs. Alles moet worden onderzocht, gewikt en gewogen met het oog op de vraag of de vereiste aangifte wel of niet is gedaan, of de belastingplichtige wist dat door de inhoudelijke gebreken in de aangiften een relatief en absoluut aanzienlijk bedrag aan belasting niet zou worden geheven, of de schatting van het inkomen door de inspecteur redelijk is én of de belastingplichtige het tegenbewijs heeft geleverd dat de opgelegde belastingaanslag onjuist is.

Het verbaast me echt dat er nog steeds geen duidelijke regels zijn met een concrete invulling van het absoluut- en relatiefcriterium. De Hoge Raad die steeds benadrukt dat hij zich wil concentreren op zijn rechtsvormende taak, heeft het recht hier nog niet gevormd. Ook de fiscale wetgever die zich overal tegenaan bemoeit, geeft niet thuis. Waarom laten zij de fiscale praktijk maar aanmodderen? Duidelijke spelregels dienen de rechtszekerheid van de burger, zij ontlasten de rechter en belastingadviseurs hoeven dan ook minder vaak met de fiscus op de vuist.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns