Traagheid fiscus kost knaken

29 oktober 2019

“Een typisch geval van procrastinatie”, zei mijn vriend de psycholoog toen we het hadden over bestuursorganen en belastingheffers. Er ligt iets te wachten dat gedaan moet worden, er zijn wettelijke termijnen waarbinnen moet worden beslist, maar ze komen er maar niet toe. Ambtenaren lijden aan pathologisch uitstelgedrag. Of de oorzaak nu gebrek aan kennis, durf, motivatie of luiheid is, boeit de wachtende burger natuurlijk niet: hij wil gewoon snel een antwoord of beslissing.

Voor burgers en bedrijven zijn de wettelijke termijnen heilige deadlines. Zij moeten zich daar kost wat het kost aan houden. Overschrijding daarvan is voor belastingplichtigen altijd fataal. Of het nu gaat om de datum voor het doen van aangifte, de uiterste dag voor het indienen van een bezwaarschrift of het op tijd beantwoorden van informatieverzoeken van de fiscus, te laat is te laat. Van rechters hoeven we op dat punt geen coulance of souplesse te verwachten. Bezwaarschriften die niet precies binnen zes weken zijn ingediend, worden zonder pardon niet-ontvankelijk verklaard en het onbeantwoord laten van informatieverzoeken wordt afgestraft met een omkering en verzwaring van de bewijslast. De Belastingdienst beschikt over een waaier aan sancties om belastingplichtigen in het gareel te houden, en die zijn niet mals. Een rechter ging akkoord met een verzuimboete van € 369 omdat de Belastingdienst een om 23:59:29 uur elektronisch verzonden aangifte op de laatst mogelijke dag om 00:00:08 uur ontving. Net als bij de meldkamers voor noodhulp, telt bij de fiscus elke seconde.

Bestuursorganen moeten zich ook aan termijnen houden, alleen zijn die veel langer, lang niet zo hard en ze kunnen bijna altijd sanctieloos worden overschreden. Bij de Nationale Ombudsman staat niet voor niets met stip op de eerste plaats van meest voorkomende klachten van burgers het niet of te laat antwoord krijgen op vragen, aanvragen of wijzigingsverzoeken. Te laat reageren en beslissen is typisch een uitvoeringsprobleem. De tien jaar geleden ingevoerde dwangsom bij niet-tijdig beslissen heeft geen beterschap gegeven. Een dwangsom van maximaal € 1.260 is onvoldoende om de Belastingdienst en gemeenten tot actie aan te zetten. Ook de immateriële schadevergoeding voor trage rechters is geen remedie. Door de onderbezetting bij de gerechten met een overvloed aan procedures worden ook de arresten, uitspraken en vonnissen met grote vertraging afgedaan. Een belastingplichtige die bij de rechter in het ongelijk wordt gesteld, kan na afronding van zijn zaak toch met duizenden euro’s naar huis gaan aan immateriële schadevergoeding wegens overschrijding van de redelijke termijn van berechting, een proceskostenvergoeding en een terugbetaling van het griffierecht. Een ondernemersechtpaar dat bijna 20 jaar in de clinch lag met de Belastingdienst, ontving van de Hoge Raad € 20.000 aan schadevergoeding voor de ondervonden spanning en frustratie. En een dirigent wiens beroep ongegrond werd verklaard in een proces over € 2 aan BTW-aftrek, kreeg € 2.250 omdat Rechtbank Noord-Nederland zijn zaak veel te lang op de plank had laten liggen. Nu is er net een voorstel ingediend om bovenforfaitaire proceskostenvergoedingen toe te kennen als financiële prikkel voor kennelijk onredelijk handelende bestuursorganen. Rechters kunnen dan hogere vergoedingen toekennen als de Belastingdienst en gemeenten de burger nodeloos lang in onzekerheid hebben gelaten en lopende procedures onnodig hebben verlengd.

Financiële straffen of andere negatieve of misschien zelfs positieve prikkels: je hoeft geen psycholoog te zijn om te weten dat er eigenlijk geen kruidje is gewassen tegen de bij veel ambtenaren ingesleten en hardnekkige procrastinatiekwaal.

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns