Gele hesjes tegen verborgen rechtspraak

27 mei 2019

Met de rechtspraak is het een stuk minder goed gesteld dan gedacht: een stagnerende modernisering, een tekort aan professionele medewerkers en financiële schaarste bedreigen de rechtspraak. Dat constateerde de Commissie Visitatie Gerechten onlangs. In deze rapportage ontbrak een andere ernstige tekortkoming: aan de grondwettelijke verplichting tot openbaarheid van rechtspraak wordt in de verste verten niet voldaan. Van alle rechterlijke uitspraken wordt namelijk nog geen 5% gepubliceerd en dat is ook nog eens een door de rechters zélf gemaakte selectie.

De criteria voor publicatie op rechtspraak.nl zijn vastgesteld door de hoogste rechters en de Raad voor de Rechtspraak. Op grond daarvan moeten alle uitspraken van de hoogste rechters worden gepubliceerd. Voor de lagere (feiten)rechters is publicatie afhankelijk van het belang van de uitspraak voor het jurisprudentievormend karakter, of daarin om een prejudiciële beslissing is verzocht of van de aandacht in de media of vakliteratuur. Op rechtspraak.nl staan heel veel uitspraken die niét aan deze criteria voldoen. Denk maar aan de batterij uitspraken over parkeerbelastingen waarbij het altijd gaat om het woord van de controleur dat niet voor parkeren is betaald, tegenover het woord van de foutparkeerder. Ook aan de reeks van gepubliceerde uitspraken over WOZ-beschikkingen komt geen einde. In die zaken moeten de meesters in de rechten van de Gerechten duiken in het waardedrukkend effect van achterstallig onderhoud, bodemverontreiniging, asbest, houtrot, lekkages en overlast van vliegtuigen, verkeer, windmolens, buren en hondenuitlaatplekken. Omdat zij niet voor taxateur hebben doorgeleerd en de gemeente en woningeigenaren de door hen bepleite waarden ook lang niet altijd aannemelijk weten te maken, stellen de belastingrechters de waarde niet zelden schattenderwijs vast. Deze feitelijke (niet voor cassatie vatbare) “in goede justitie”-uitspraken worden massaal op internet gezet, maar heel veel uitspraken die voldoen aan de selectiecriteria ontbreken op rechtspraak.nl.

Hoewel we van de onzichtbare 95% niet weten wat we missen, blijken bij “toeval” boven water gekomen uitspraken meer dan eens belangrijke en interessante rechtsvragen te bevatten. Die voor de fiscale praktijk en wetenschap nuttige en nodige jurisprudentie blijft ten onrechte onder de radar. Te denken valt aan de uitspraak van Hof Den Bosch dat een in Nederland werkende en in België wonende man Belgische pensioenpremies van zijn loon kan aftrekken omdat een grensarbeider dit op basis van begunstigend beleid ook mag. Of de uitspraak waarin Rechtbank Den Haag besliste dat een acupuncturist recht had op teruggaaf van BTW ondanks dat hij te laat bezwaar had gemaakt. Dan nog de beslissing dat een Duitse tandarts van de belastingrechter de 30%-regeling mocht toepassen omdat hij – anders dan de belastinginspecteur dacht – wél voldeed aan het schaarstecriterium. Ook buiten beeld bleef de uitspraak waarin aan een belastingplichtige een proceskostenvergoeding werd toegekend omdat de Belastingdienst aan hem ten onrechte een voorlopige aanslag had opgelegd en de zaak waarin een jachtwerf tóch BTW terugkreeg na ontbinding van de koopovereenkomst van een gebruikt jacht. Deze rechtspraak is niet alleen van belang voor de individuele rechtzoekende burger, maar ook voor de fiscale rechtspraktijk en de (belasting)wetenschap.

De gepubliceerde 5% geeft niet alleen een volstrekt vertekend beeld van de rechtspraak omdat het een de door rechters gemaakte selectie is, en dus net als de slager die zijn eigen vlees keurt, maar wordt daarnaast gevoed door de Belastingdienst en gemeenten die door hen gewonnen zaken aanbieden voor publicatie. Door het niet-complete en niet-representatieve aanbod ontstaat ongelijkheid. De eerste ongelijkheid is die van de rechtzoekende adviseur en belastingplichtige die het moeten doen met de schrale 5% ten opzichte van de Belastingdienst en gemeenten die in hun hoedanigheid van heffingsinstantie over álle rechterlijke uitspraken beschikken. De tweede ongelijkheid gaat de hele samenleving aan: alle burgers en rechtzoekenden en de hele adviespraktijk en wetenschap staan op achterstand ten opzichte van de rechters die ook toegang hebben tot de overige 95% uitspraken.

Fiscalisten hijsen zich niet snel in een geel hesje tegen het onrecht van de niet-openbaarheid van de belastingrechtspraak, maar belastingadviseurs zouden wel eens hun stem wat luider kunnen laten klinken voor méér rechterlijke transparantie en tégen Rechtbanken en Gerechtshoven die de selectiecriteria aan hun laars lappen.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns