Ook fiscaal is het juiste niet altijd het goede

26 maart 2019

De krimp in personeel bij de Belastingdienst heeft een negatief effect op de handhaving en uiteindelijk ook op de naleving en de belastingmoraal. De ontoereikende kwaliteit van medewerkers van de Belastingdienst tast de belastingmoraal en het vertrouwen van burgers in de Belastingdienst aan. Nog minder rechtshandhaving ondermijnt de belastingmoraal verder. Deze wijsheden verzin ik niet. Het zijn de woorden van de staatssecretaris van Financiën in diverse rapportages en antwoorden op Kamervragen over het niet-controleren van het midden- en kleinbedrijf, het afstempelen van risicovolle aangiften en het gebrek aan menskracht om te handhaven.

De pakkans, de hoogte van de belastingen en sancties, het gevoel van een eerlijke verdeling van de belastingdruk en de ingewikkeldheid en onuitvoerbaarheid van de fiscale wet- en regelgeving zijn factoren die bepalen of belastingplichtigen bereid zijn om aan hun fiscale verplichtingen te voldoen. Een goede belastingmoraal gaat vooral over de mate waarin burgers de Belastingdienst betrouwbaar, objectief en respectvol vinden. Daar schort het de laatste jaren nogal aan. De Belastingdienst slaagt erin ook de bonafide belastingplichtigen tegen zich in het harnas te jagen met een uiterst formele opstelling.

Neem nou het pijnlijke voorval van de btw-vrijstelling voor (para-)medische beroepen. Door een verandering in deze vrijstelling moesten (para-)medici vanaf 2013 btw afdragen over hun diensten, maar de Hoge Raad stak daar begin 2015 een stokje voor waardoor hun dienstverlening tóch was vrijgesteld van btw. De wetgever bracht de wet vervolgens in lijn met dat arrest zodat diezelfde diensten met ingang van 2 april 2016 weer onder de vrijstelling vielen. Dit is voor fiscalisten al een niet te doorgronden doolhof, laat staan dat gezondheidskundige verzorgers van de mens daarin hun weg weten te vinden. Op aanraden van hun belastingadviseurs en brancheorganisaties vroegen zij de (achteraf gezien ten onrechte) betaalde btw terug, maar de belastinginspecteur gaf niet thuis, alleen omdat de verzoeken te laat waren ingediend. Een psycholoog, voetreflexzonetherapeute, natuurgenezeres, osteopaat, haptotherapeute en acupuncturist wendden zich tot de rechter. Op een enkeling na, visten ze achter het net. De meeste belastingrechters vonden het heel zuur, maar konden niet anders. De wet is hard: te laat is te laat en onduidelijkheden zijn geen excuus. Datzelfde ondervond de man die btw op de aanschaf van zonnepanelen terugvroeg. De inspecteur hield zich strikt aan de termijnen: geen teruggaaf, want het verzoek was te laat ingediend. De inspecteur weigerde ook om de btw ambtshalve terug te geven, omdat het beleid dat verbood. Toen dit beleid werd versoepeld na een duidelijke vingerwijzing van de Hoge Raad deed de zonnepaneelhouder een nieuwe poging om de btw terug te krijgen. De inspecteur hield echter voet bij stuk: te laat is te laat. De man beproefde zijn geluk vervolgens bij de Rechtbank, maar ook die gaf niet thuis. De belastingrechter kan alleen rechtspreken op grond van de wet en de man kon naar de teruggaaf fluiten.

De moraal van dit verhaal? Deze belastingplichtigen hebben gelijk, maar krijgen het niet. Materieel hebben zij het volste recht op een teruggaaf van onterecht betaalde belastingen. Alleen om zuiver formele redenen sturen de Belastingdienst én de rechters hen met een kluitje in het riet. Het juiste is echter niet altijd het goede. De (belasting)rechter kan er niets aan doen, maar de inspecteur wél. De inspecteur heeft beleidsruimte om de verzoeken ambtshalve te toetsen. Hij kan de onterecht betaalde btw teruggeven omdat sprake is van een hardheid of op grond van de redelijkheid en billijkheid. Bij een Belastingdienst die niet het lef heeft om ambtshalve recht te doen aan belastingplichtigen te goeder trouw en niet de menselijke maat hanteert, haken zelfs de goedwillenden af. Burgers te goeder trouw willen gezien én gehoord worden. Door de beleidsvrijheid niet te gebruiken in reële en zuivere gevallen, ondermijnen moraalridders de belastingmoraal.

Mr. Monique Ligtenberg 
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl) 

beleidsruimte

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns