Burger leidt schipbreuk door koerswijziging fiscus

27 november 2018

Als u het mij vraagt, zou er een direct verband moeten zijn tussen de macht van de overheid en de rechten van de burger. Dus, als de Belastingdienst meer bevoegdheden krijgt, zouden belastingplichtigen meer rechten moeten krijgen om zich hiertegen te verweren. Laat ik nou toch het gevoel krijgen dat er in werkelijkheid steeds vaker sprake is van een omgekeerd evenredig verband tussen die twee.

Sinds 2011 kan een belastinginspecteur een informatiebeschikking uitreiken als een belastingplichtige niet de gevraagde inlichtingen verstrekt. Deze informatiebeschikking werd ingevoerd om belastingplichtigen efficiënter te beschermen tegen al te gretige informatieverzoeken van de inspecteur. De beschikking geeft de burger namelijk de mogelijkheid om de vragen van de belastinginspecteur in bezwaar, beroep, hoger beroep en cassatie op rechtmatigheid te laten toetsen. De baas van de Belastingdienst vindt nu dat de hele rechtsgang veel te lang duurt en wil daarom het hoger beroep schrappen.

De mogelijkheden en bevoegdheden van de fiscus om vragen te stellen zijn heel ruim en gaan heel ver. Dat zagen we wel in het kort geding op grond waarvan de Stichting Museumkaart de bezoekgegevens van een jaarkaarthouder aan de Belastingdienst moest geven omdat die van belang zouden kunnen zijn in de speurtocht naar de woonplaats van de kaarthouder. Eigenlijk wordt de informatiedrift van de fiscus alleen beperkt door de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Toch is een gang naar de rechter tegen de informatiebeschikking voor veel belastingplichtigen vaak succesvol gebleken. Belastingrechters hebben de Belastingdienst al heel wat interessante leermomentjes gegeven. Zo werd een informatiebeschikking vernietigd wegens strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel omdat de vragen waren gebaseerd op informatie uit een ordner die de inspecteur bij een huisbezoek onrechtmatig had meegenomen. De rechter maakte ook korte metten met een aan een inwoner van de Verenigde Staten opgelegde informatiebeschikking omdat de aan hem gestelde vragen niet relevant waren voor de belastingheffing in Nederland, zelfs niet als niet duidelijk was hoe de man aan geld was gekomen om een woning in Nederland te kopen. Ook een aan een zwartspaarster opgelegde informatiebeschikking ging van tafel omdat de inspecteur die had gebruikt als drukmiddel en daarmee de grenzen van de redelijkheid had overschreden.

In een recente, door de Belastingdienst zelf uitgevoerde evaluatie staat dat belastingambtenaren  ervaren dat belastingadviseurs en advocaten misbruik maken van de mogelijkheid om in bezwaar en beroep te gaan tegen informatiebeschikkingen. Als bezwaar of beroep is aangetekend tegen de informatiebeschikking kan de Belastingdienst namelijk geen aanslag opleggen en zo zouden zij ongeoorloofd tijd rekken. Gek genoeg ervaren belastingadviseurs en advocaten op hun beurt precies het omgekeerde. Zij ervaren dat de Belastingdienst tijd rekt door de informatiebeschikking niet op te leggen vóórdat de aanslag wordt opgelegd, maar pas in de bezwaarfase. Hierdoor kan de inspecteur de termijn om uitspraak op bezwaar te doen eenzijdig opschorten. U hoort mij niet zeggen wie volgens mij het meest in zijn recht staat, maar de ervaringen van de ambtenaren zullen in het politieke veld vast meer autoriteitswaarde hebben dan die van de fiscale praktijk, ook al is hun evaluatie verder niet uitgewerkt en ook niet (cijfermatig) onderbouwd.

Het jij-bakken leidt echter af van waar het écht om gaat: de rechten van de belastingplichtige: hij heeft recht op een onafhankelijk en zorgvuldig onderzoek naar de rechtmatigheid van de door de belastinginspecteur gestelde vragen. Praktische problemen bij de Belastingdienst en incidenteel misbruik door belastingadviseurs zijn geen argumenten om de rechten van de belastingbetaler tegen ingrijpend overheidshandelen te beknotten. Een kapitein gaat toch ook niet in het zicht van een ijsberg de zojuist uitgereikte reddingsvesten overboord kieperen? Een serieuze heroverweging van de voorgenomen koerswijziging lijkt mij niet teveel gevraagd!

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

informatiebeschikking

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Om deze column te kunnen delen op sociale media dient u marketing-cookies te accepteren.

Overzicht columns