Advocaten-Generaal: onmisbare kanaries in fiscale mijn

14 augustus 2017

De Hoge Raad heeft net als het parlement een eerste en tweede kamer, maar de hoogste rechter heeft zelfs een derde kamer: de belastingkamer, en dat is misschien wel de belangrijkste. De stroom van zaken waarover de belastingkamer moet beslissen groeit en de ingewikkeldheid en bewerkelijkheid van die fiscale gevallen nemen toe. Er komen steeds meer rechtsvragen met grote maatschappelijke betekenis en zaken waarin groepen belastingplichtigen zich verenigen om een klacht aan de rechter voor te leggen. Het belastingrecht wordt ook steeds complexer door lastige wet- en regelgeving, de toenemende civiel- en straf(proces)rechtelijke invloeden en niet te vergeten de Europeesrechtelijke dimensies.

Het ontbreekt de hoogste rechters aan tijd en menskracht om diep in de materie te duiken. Het is daarom goed dat zij hulp krijgen van Advocaten-Generaal die wetten, beleid, literatuur en rechtspraak minutieus lezen, herlezen en bestuderen. Zij vlooien in dossiers en broeden op het ultieme advies. In belastingkwesties wordt niet bij alle zaken een conclusie genomen (zo heten de adviezen aan de Hoge Raad); dat gebeurt alleen bij belangrijke rechtsvragen die een diepgaande beschouwing vergen, als iets nog niet helemaal is uitgekristalliseerd, bij nieuwe of gewijzigde wetgeving of wanneer maatschappelijke ontwikkelingen een nieuwe visie vereisen.

De belastingkamer van de Hoge Raad volgt in ongeveer 70% van de gevallen de slotsom van de conclusie van de Advocaat-Generaal.1 Die conclusie is dus een goede voorbode van de afloop van de zaak. De procederende belastingplichtige kan op basis daarvan al een aardige inschatting maken van de uitkomst van zijn zaak. Voor de fiscale praktijk zijn conclusies opstekers voor lopende of komende zaken of een waarschuwende kanarie in de mijn. Met de conclusie krijgt de belastingadviseur in elk geval gratis en voor niets alle vaktechnische ins en outs van een rechtsvraag in een notendop.

Advocaten-Generaal proberen de Hoge Raad wel eens om te praten en hem te verleiden zijn oude visie te vervangen door een nieuwe. Hoewel de hoogste rechter niet zomaar om gaat, was er laatst een kleine verandering te zien bij de regeling van de eenvoudige afdoening van artikel 81 Wet RO. De Hoge Raad past dit artikel toe als het gaat om rechtsvragen die al zijn beantwoord of wanneer de klager aanstuurt op een nieuwe, feitelijke beoordeling van de zaak. In het 81 RO-arrest wordt het beroep in cassatie zonder enige onderbouwing ongegrond verklaard.  De Hoge Raad doet veel zaken op deze manier af. Dat is een doorn in het oog van iedere belastingplichtige die met dit bericht het bos in wordt gestuurd.2 Ook voor belastingadviseurs is het zeer onbevredigend want bij zo’n afdoening ontbreekt een motivering wat weer tot onbegrip leidt bij hun cliënten. Pas beklaagde een Advocaat-Generaal zich ook over het afwijzen van klachten zonder deze concreet te behandelen.3 Hij pleitte ervoor dat de Hoge Raad tenminste laat zien dat het cassatieberoep serieus is bestudeerd en dat het griffierecht niet voor niets is betaald. Een korte uitleg met de reden voor het ongegrond verklaren is wel het minste. Maar de hoogste rechter wil daar niet aan. Hoewel de Hoge Raad op quatorze juillet een 81 RO-arrest wees waarbij hij meer deed dan gebruikelijk en tussen haakjes een begin van een motivering gaf4, bleek kort daarna dat één zwaluw geen zomer maakt.5 De Hoge Raad liet op 11 augustus 2017 nadrukkelijk weten dat hij vasthoudt aan zijn oude werkwijze bij 81 RO-zaken. Er komen zelfs geen standaardoverwegingen. Het blijft dus bij het enkel afserveren met een ongegrondverklaring. Het eens zo hoopvolle, kanariegele lichtpuntje bleek helaas een dode mus.

Mr. Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date (www.futd.nl)

1 Een onderzoek naar de voorspellende waarde van adviezen van Advocaten-Generaal aan de belastingkamer van de Hoge Raad op basis van 704 conclusies over een periode van tien jaar (1996-2006); Fiscaal up to Date oktober 2008.
2Hoge Raad stuurt belastingbetaler steeds vaker het bos in“; Door het oog van mr. M. Ligtenberg d.d. 22 januari 2014
3 Conclusie Advocaat-Generaal Niessen 28-3-2017, nr. 16/03548 (FutD 2017-0775; Fida 20171781; ECLI:NL:PHR:2017:198)
4 Hoge Raad 14-7-2017, nr. 17/01192 (FutD 2017-1773; Fida 20174662; ECLI:NL:HR:2017:1334)
5 Hoge Raad 11-8-2017, nr. 16/03548 (FutD 2017-1990; Fida 20175256; ECLI:NL:HR:2017:1609)

Door het oog van
Monique Ligtenberg
Monique Ligtenberg
Hoofdredacteur Fiscaal up to Date

In 'Door het oog van' geeft mr. Monique Ligtenberg haar kijk op actueel fiscaal nieuws, wetgeving of rechtspraak. De columns die zij schreef voor RTL Z en de Telegraaf zijn ook in deze rubriek terug te vinden.

Bekijk alle columns

Twitter
Facebook
LinkedIn

Overzicht columns