Balans
   

Waar moeten contractspartijen op letten bij een boetebeding?

Een boetebeding is een beding waarin partijen met elkaar afspreken dat als één van hen één of meer verplichtingen uit de overeenkomst niet nakomt, deze partij aan de andere partij een geldsom moet betalen. Een dergelijk beding kan twee functies hebben: ter vergoeding van de door de andere partij geleden schade en om de partij voor wie het beding geldt aan te sporen zijn verplichtingen uit de overeenkomst na te (blijven) komen.

Boetebedingen komen in de praktijk veel voor. Ze worden regelmatig opgenomen in commerciële contracten en algemene voorwaarden, maar je ziet ze ook terugkomen in arbeidsovereenkomsten en in overeenkomsten waarbij alleen particulieren contractspartij zijn. Denk bijvoorbeeld aan de NVM-koopakte, waar zelfs twee boetebedingen in opgenomen zijn: een boete van maar liefst 10% van de koopprijs als een van de partijen de koopovereenkomst ontbindt en een boete van 3 promille van de koopprijs voor iedere dag dat de overeenkomst door één van de partijen niet wordt nagekomen (betaling van de koopprijs, het leveren van de woning).

De bedongen boetes zijn vaak erg hoog en de drempel om deze verschuldigd te raken laag. De hoogte van de verbeurde boetebedragen kan daarom snel hoog oplopen, wat voor de partij die de boetebedragen verschuldigd raakt ingrijpende financiële consequenties kan hebben. Hoewel boetes volgens de wet in beginsel door de rechter gematigd kunnen worden als dit door de schuldenaar gevorderd wordt én de ‘billijkheid dit klaarblijkelijk eist’, zal matiging niet snel plaatsvinden. Dit is namelijk een zware toets waar niet snel aan voldaan zal zijn. De Hoge Raad oordeelde in zijn bekende arrest Intrahof/Bart Smit van 27 april 2007 dat de rechter pas van zijn bevoegdheid van matiging gebruik mag maken als de toepassing van een boetebeding in de gegeven omstandigheden tot een buitensporig en daarom onaanvaardbaar resultaat leidt. Daarbij zal de rechter volgens de Hoge Raad niet alleen moeten letten op de verhouding tussen de werkelijke schade en de hoogte van de boete, maar ook op de aard van de overeenkomst, de inhoud en de strekking van het beding en de omstandigheden waaronder het is ingeroepen. Met andere woorden: een groot verschil tussen het boetebedrag en de daadwerkelijk door de andere partij geleden schade alleen is in beginsel niet voldoende om de boete gematigd te krijgen. Er moet meer spelen. Andere relevante omstandigheden zijn er echter niet altijd.

De partij op wie het boetebeding van toepassing zal zijn, doet er dan ook verstandig aan om al bij het aangaan van de overeenkomst kritisch naar de inhoud van het beding te kijken. Zo zou het “eenheidsboetebeding” bijvoorbeeld vermeden moeten worden, om te voorkomen dat voor iedere tekortkoming, ongeacht de aard en impact daarvan, een boete moet worden betaald. Spreek in plaats daarvan af voor welke specifieke tekortkomingen het boetebeding geldt. Verwijs daarbij naar artikelen van de overeenkomst. Daarnaast is het raadzaam om de boete te “splitsen” en op te laten lopen zolang als de wanprestatie voortduurt. Uiteraard gemaximeerd tot een bepaald bedrag. Hiermee wordt voorkomen dat direct een enorm bedrag verschuldigd wordt, terwijl het maximum ervoor zorgt dat de te betalen boete oneindig op blijft lopen. Dus niet: “Bij niet nakoming van de verplichtingen door Partij X uit deze overeenkomst, verbeurt Partij X een direct opeisbare boete van € 100.000 (zegge: honderdduizend euro).” Maar juist: “Bij niet nakoming van de verplichtingen voortvloeiend uit artikelen 4, 7 en 8 van deze overeenkomst, verbeurt Partij X een direct opeisbare boete van € 10.000 (zegge: tienduizend euro) per overtreding en een direct opeisbare boete van € 1.000 (duizend euro) per dag dat deze overtreding voortduurt, met een maximum van € 100.000 (zegge: honderdduizend euro).”

Voor de partij die de boetes op kan eisen is het natuurlijk wel van belang een zo hoog mogelijke boete af te spreken en het maximum weg te laten. Daarnaast moet deze partij goed opletten dat het beding mede bepaalt dat hij te allen tijde bevoegd is de werkelijk geleden schade op de andere partij te verhalen. Het uitgangspunt in de wet is namelijk dat met de bedongen boete de schade gefixeerd wordt en een partij dus in een voorkomend geval niet meer dan het verbeurde bedrag van de ander kan vorderen. Dat kan behoorlijk vervelend zijn als de geleden schade aanmerkelijk hoger ligt dan de verbeurde boete. Op grond van het hiervoor gegeven voorbeeld zou Partij Z bijvoorbeeld “slechts” € 100.000 toekomen, terwijl zijn schade misschien wel het drievoudige is. Deze partij kan dit voorkomen door aan het boetebeding toe te voegen: “onverminderd het recht van Partij Z om de daadwerkelijk geleden schade op Partij X te verhalen”. Zonder de toevoeging van deze zinsnede is de partij die schade lijdt overigens niet volledig kansloos. Hij zou de rechter kunnen vragen om de verbeurde boete aan te vullen, maar ook daarvoor geldt dat de rechter daar alleen toe over zal gaan als de ‘billijkheid dit klaarblijkelijk eist’. Ook dit is een zware toets die niet snel behaald wordt. In de rechtspraak zijn dan ook maar enkele zaken bekend waarin de rechter tot aanvulling over is gegaan. Voor de partij aan wie de verbeurde boetes toe zullen komen, is het dus ook zaak om vóór het sluiten van de overeenkomst nog eens goed naar de tekst van het boetebeding te kijken.

De boodschap is dus: besteed aandacht aan boetebedingen in een te sluiten overeenkomst. Wees kritisch bij het beoordelen en opstellen daarvan.

Uit: Balans nr. 9 van 12 mei 2017
Auteur: mr. V.G.A. Kruijtzer, advocaat bij DVAN Advocatuur & Notariaat

 

1 week gratis Viditax!

Elke dag al het fiscale nieuws in uw mailbox?

Probeer nu 1 week gratis uit!

Met onze emailservice Viditax mist u niets meer op fiscaal gebied. De redactie van Fiscaal up to Date garandeert dat u al het fiscale nieuws van die dag om 17.15 uur ontvangt. Nieuws met betrekking tot rechtspraak, wetgeving en beleid wordt krachtig samengevat. Daarnaast worden de arresten van de Hoge Raad iedere vrijdag kort en bondig weergegeven.

Probeer uit!