Instellen boekenonderzoek bij KB Lux'er was onbehoorlijk

In november 2002 kondigde de Belastingdienst een boekenonderzoek aan bij directeur-grootaandeelhouder (DGA) X. Dit gebeurde naar aanleiding van een renseignement waaruit bleek dat X in 1993 een rekening bij de KB Lux had aangehouden. Het boekenonderzoek zou volgens de Belastingdienst betrekking hebben op de aangiften IB van X over de jaren 1998 tot en met 2000. Daarbij zou de aandacht met name uitgaan naar rente van spaartegoeden. X moest van de Belastingdienst zijn volledige administratie vanaf 1998 beschikbaar hebben. Het onderzoek beperkte zich tot een confrontatie van X met de bankrekening bij de KB Lux, en de administratie werd in het geheel niet ingezien. X beklaagde zich hierover bij de Nationale Ombudsman. Hij stelde dat de Belastingdienst hem net als andere belastingplichtigen in het kader van het rekeningenproject een vragenbrief had kunnen sturen, en dat de Belastingdienst bovendien bij de aankondiging van het boekenonderzoek had kunnen melden dat het onderzoek mede werd ingesteld in het kader van het rekeningenproject.

De Ombudsman stelde voorop dat de Belastingdienst X met de aankondiging van het boekenonderzoek op het verkeerde been had gezet. Aan X was gevraagd zijn volledige administratie vanaf 1998 ter beschikking te houden, waaruit X volgens de Ombudsman terecht had afgeleid dat naast zijn privé-administratie tevens de administratie van de BV's, waarin hij sinds 1997 belangen had, beschikbaar moest houden. Tijdens het onderzoek ging de Belastingdienst echter alleen in op de eventueel in 1993 bij de KB Lux aangehouden rekening, een jaar dat ver voor het controletijdvak lag. Voorts besliste de Ombudsman dat X als DGA pas vanaf 2001 verplicht was om een administratie te voeren, en toen hij nog geen DGA was, net als andere particulieren niet verplicht was een administratie te voeren. Het was volgens de Ombudsman ook niet gebruikelijk dat bij niet-administratieplichtigen boekenonderzoeken werden uitgevoerd. De Belastingdienst had volgens de Ombudsman met het instellen van het boekenonderzoek het evenredigheidsbeginsel geschonden. Het lag volgens de Ombudsman dan ook voor de hand om X op dezelfde manier te behandelen als andere belastingplichtigen die geen ondernemer waren en die in het kader van het buitenlandse rekeningenproject een vragenbrief hadden ontvangen. De Ombudsman verklaarde de klacht van X gegrond.
Nationale Ombudsman 3-6-2005, nr. 2005/160 (Fida 20052025)

Ons commentaar
De KB Lux-affaire dringt tot alle gelederen en alle (rechtelijke) instanties door, en meer en meer wordt duidelijk dat zowel het Openbaar Ministerie als de Belastingdienst alle oneigenlijke middelen en oneigenlijke bestuursmogelijkheden uit de kast halen en hebben gehaald om de bestraffing en heffing van degenen van wie de naam op de microfiches voorkwam, te realiseren. Hierbij worden alle normen en waarden geschonden die maar geschonden kunnen worden. Zoals al eerder gezegd: dit past niet in een rechtsstaat.